Verandering, principe en uitgangspunt

Een mens kan niet groot worden door alleen maar zijn activiteiten te veranderen. Ook al helpen goede daden, het is onwaarschijnlijk dat deze alleen het leven deugdzaam maken. Het is mijn overtuiging dat zijn hele leven zal veranderen als de mens zijn gedachten en wortels verandert.

Acties zijn ingegeven door bhava (gevoel, sentiment); deze gevoelens resulteren veelal in de reden of de oorzaak van de acties. Het inachtnemen van de redenen verandert het beeld naar buiten, welke de acties weer verandert. Een verandering van de oorzaak of bron van gedachten is duurzaam. Een schijnreden van buitenaf, zonder dat deze begeleid wordt door en samengaat met een interne verandering, zal hoogst waarschijnlijk niet resulteren in een permanente verandering. Het is daarom essentieel om te streven naar een verandering van het denken.

Een verandering van het denken kan niet bereikt worden door geforceerd te denken maar door zorgvuldige overpeinzing, bezinning en contemplatie. Het kan niet bereikt worden door middel van kracht, vreugde of geld. Het kan alleen veranderd worden middels helder denken.

Het doel van het leven is de realisatie van het Brahm-bewustzijn, de vereniging met het Allerhoogste. De mogelijkheid om tot realisatie te komen lukt wanneer buddhi (kennis,wijsheid) zuiver en puur wordt.

Brahmrishi Vishvatma Bawra

De menselijke persoonlijkheid

Volgens de yoga is alles wat bestaat opgebouwd uit vijf elementen: water, aarde, vuur, lucht en ether. Alles wat bestaat is tevens een vorm van energie; de structuur van die energie kan varieëren van heel ijl en subtiel tot heel grof en vast. De yoga verdeelt ook de menselijke persoonlijkheid in vijf aspecten: het lichaam, de zintuigen, de geest, het ego en het intellect.

Lichaam: elk lichaam is fysiek, een vorm die het resultaat is van de vijf elementen. De samenstelling van de elementen verschilt per persoon, alle elementen zijn echter in ieder van ons aanwezig. Het lichaam is in wezen het enige fysiek tastbare van de menselijke persoonlijkheid.

Zintuigen: de zintuigen zijn niet fysiek maar biologisch. Naast de fysieke vorm moet er ook een bepaald soort leven zijn willen de zintuigen zich kunnen ontwikkelen. Bij de mens is het biologische een mengeling tussen het fysieke en het voorstellingsvermogen. Je voelt met je lichamelijke zintuig de tast dat iets onder je voet prikt en je voorstellingsvermogen zegt dat het iets een steen, doorn, spijker... is. Je zintuigen zijn dus enerzijds biologisch en hebben anderzijds een mentaal aspect.

Geest: staat 'boven' het lichaam en de zintuigen en is noch fysiek noch biologisch. De geest is puur psychisch, onzichtbaar en niet waarneembaar. De geest kun je je alleen voorstellen. Met opzet staat 'boven' tussen aanhalingstekens. In deze classificatie staat het hiërarchisch boven het lichaam en de zintuigen, in werkelijkheid horen materie en geest bij elkaar. In de yoga zijn lichaam en geest met elkaar verbonden. Let er ook op dat je de geest lichamelijk niet associeert met het hoofd. De geest is het laagste van de psychische projecties oftewel het beeld wat je zelf vormt, de bron waar het ego uit voortkomt.

Ego: is het bewustzijn van de individuele entiteit. Het besef dat je deze unieke en individuele persoon bent, één geheel met alles wat deze ene persoonlijkheid juist tot deze mens maakt. Het ego komt voort uit je geest en intellectuele bewustzijn.

Intellect : het intellect onderscheidt ons als mens van alle andere vormen van leven. We kunnen als enigen in de natuur reflecteren en nadenken over onze handelingen, gevoelens, gedachten, driften... We hebben de vrijheid en de mogelijkheid om zelf te kiezen. De mens kan als enige afstand nemen van zichzelf en naar zichzelf kijken. Daarom staat het intellect boven het ego, zonder intellect is er immers geen ego. Het intellect biedt mensen de mogelijkheid van het primaat over de zintuigen.

Je psychische kracht verschijnt in drie vormen van bewustzijn: geest, ego en intellect. Je geest bestaat alleen uit gedachten die opkomen door de prikkeling van je zintuigen; en alle gedachten zijn een projectie van je individualiteit. Individualiteit is dus een voorwaarde om gedachten te kunnen ontwikkelen. Het 'ik' of ego is het bewustzijn wat je gedachten creëert en dat ego is onlosmakelijk verbonden met je intellectuele bewustzijn. Ieder mens heeft een intellectueel bewustzijn, maar om dit te ontwikkelen zijn de volgende dingen belangrijk: omstandigheden, ervaringen en onderwijs.

Het ego is dus geen ballast zoals abusievelijk vaak wordt verondersteld, het is juist essentieel om een ego te vormen. Een voordeel van westerse culturen ten opzichte van oosterse is bijvoorbeeld dat wij al een sterke ik-gerichtheid hebben terwijl een dienende houding veel kenmerkender is voor oosterse culturen. Je moet het ego eerst sterk maken om het vervolgens los te kunnen laten.

De puberteit is daarom een wezenlijke periode in de ontwikkeling, pubers vormen hun eigen ik en ontworstelen zich aan de kudde waarbij ze voor hun gevoel van veiligheid tegelijkertijd een eigen groep om zich heen verzamelen. Pubers zijn nog volop bezig om de strijdwagen te leren beheersen en zich niet meer te laten leiden door alle impulsen en een wirwar van gedachten. In India groeien kinderen op in een samenleving die doordrenkt is van spiritualiteit, het spirituele is een deel van het leven. In het westen is spiritualiteit veel minder verweven met ons dagelijkse leven. Daarom moet je als volwassene voorzichtig zijn en bewuster omgaan met het aanbieden van spiritualiteit midden in de puberteitsfase. Geef jongeren de rust en gelegenheid om zich eerst tot een eigen persoon te kunnen ontwikkelen.

Het ego kán pas wegvallen omdat er een persoonlijkheid onder zit die niet meer alleen door de buitenwereld gestuurd wordt. Het ego en de persoon bewegen zich deels onafhankelijk van wat de hele wereld aan het doen is. Pas op de leeftijd rond midden of eind twintig -vaak wanneer je maatschappelijk gesetteld bent- volgt een periode en ruimte voor bezinning. Mensen beseffen dan meer dat hun ego relatief is en dat ze hun ego en zelfgevoel ook kunnen koppelen aan iets van waarde in henzelf in plaats van aan zaken buiten henzelf (huis, auto, macht, relaties...)

De strijdwagen is een veelgebruikte metafoor in de yoga om de persoonlijkheidsstructuur hanteerbaar te maken.

De zintuigen zijn niet geschikt als beoordelingscriteria voor de richting waarin je gaat. Niet de paarden moeten immers bepalen waar je naar toe gaat, maar jij zelf. Tegelijkertijd is het belangrijk en realistisch om goed voor de paarden te zorgen, er een band mee te hebben. Volwassenen gaan vaak krampachtig met de paarden oftewel hun zintuigen om, terwijl kinderen zich daarentegen vaak ongeremd aan hun zintuigen overgeven. Een goede balans is daarom ook in dit opzicht weer essentieël. Probeer dus bij een zelfanalyse niet verkrampt je zintuigen te negeren.

De teugels vormen de verbinding tussen enerzijds de strijdwagen met de paarden en anderzijds de wagenmenner en wagenmeester. Je gedachten of geest vormen het uiteinde van de teugel aan de kant van de paarden, je ego is de kant van de teugel die verbonden is met de wagenmenner. Gedachten aan de kant van de paarden komen voort uit een impuls vanuit de zintuigen, terwijl gedachten die verbonden zijn met de andere kant van de teugel gebaseerd zijn op reflectie. Je ego neemt een tussenpositie in en moet telkens een afweging maken. Hoeveel belang hecht je ego aan gedachten die vooral samenhangen met de zintuigen en hoeveel belang hecht je ego aan je intellect of intuïtie?

In hoeverre hebben je gedachten werkelijk betrekking op primaire kennis die stoelt op ervaring, levenskennis en levenswijsheid? Welke secundaire elementen zijn daarmee vermengd geraakt zoals kennis uit boeken en normen of waarden die de maatschappij van belang acht? Vooral in de huidige samenleving wordt het ego bovendien voortdurend geprikkeld en verleid, bijvoorbeeld door de stroom van reclame die over je wordt uitgestort.

Je ego is verbonden met je gedachten, maar in hoeverre kun je loskomen van de invloed van die gedachten en alle opborrelende emoties? Als je ego gestuurd wordt door het intellect of de intuïtie -die op hun beurt gevoed worden door de ziel- krijg je zuivere informatie en tekent zich een lijn af wat wel/niet goed is. De wagenmenner (intellect) brengt je tot het schiften van die primaire en secundaire kennis, terwijl de wagenmeester (ziel) op basis van je innerlijke stem de richting aangeeft die je kunt volgen. De wagenmenner is zeer betrokken bij een gebeurtenis, maar is nog sterk gericht op de wagen. De wagenmeester ervaart de gebeurtenis maar staat er boven, je laat je door de gebeurtenissen niet van de wijs brengen en/of een andere koers opdringen.

 

De ziel is als wagenmeester de coördinator van je leven; een coördinator waar je niet altijd naar luistert. Wanneer je een doel in het leven hebt gesteld dan zal de wagenmeester soepel en beheerst richting moeten kunnen geven om zo het gewenste doel te bereiken. Zonder het lichaam kan de mens geen yoga beoefenen; dat is het materiaal wat je ter beschikking staat en waar je zeer zorgvuldig mee dient om te gaan.

Meditatie betekent dat je de teugels aan tracht te halen, je laat je ego en jezelf niet meer bepalen door de drang en dwang van de zintuigen die bevredigd willen worden. Aanvankelijk reageer je op je gehechtheid aan bepaalde gedachten, vervolgens komen allerlei wilde en spontane gedachten op. Zodra deze tot rust komen, voel je pas dat jij de teugels in handen houdt en beheerst.

Meditatie

Het is de bedoeling dat het mediteren een soort transformatorfunctie krijgt: door structureel elke dag een tijd te gaan zitten en te mediteren, verhoog je de intensiteit van ervaringen op andere momenten; je beleving en bewustzijnsniveau veranderen, vermoeidheid en irritaties over dingen nemen af. Meditatie geeft rust én energie. Er komt veel energie vrij door het loslaten van alle energie die je dagelijks gebruikt om zaken te onderdrukken, vast te houden en ergens op te reageren. Een relatief korte dagelijkse investering vertaalt zich in een gigantisch rendement. Na een meditatie merk je dat je schouders gezakt zijn, je relativeert het probleem en kunt zaken beter aan. Je brengt je lichaam weer een beetje in balans als je aan het eind van de werkdag een paar keer de zonnegroet doet. Wanneer je vervolgens je ademhaling naar beneden brengt en gaat zitten, komt de rust vanzelf weer boven.

Ook als nieuweling op het achtvoudige pad kun je starten met meditatie. Een goede opbouw is daarbij van wezenlijk belang. Fysiek is het zwaar om in een keer tien minuten, een half uur of een uur te zitten. Het heeft geen enkele zin om dit ondanks lichamelijke pijn kost wat kost vol te willen houden. Ga in het begin gewoon zitten en maak er geen race tegen de klok van, want het is absoluut niet relevant hoe lang je zit. In eerste instantie is het belangrijk dat je leert zitten zonder dat je lichaam verstoord raakt, dat is het doel waar je naar toe werkt. Al is het de eerste keren maar kort, het gaat om het effect van het kunnen zitten. Later in pratyahara -de vijfde trede- kom je volledig los van alle zintuiglijke prikkels; je zit dan als het ware in een cocon, je voelt geen lichamelijke verstoringen en kunt eventueel zelfs uren blijven zitten. Voordat je tot dat punt komt, moet je je lichaam en jezelf klaar maken om langere tijd te kúnnen zitten.

De basis bij het mediteren

Zorgen voor een goede lichamelijke basis begint met het werken aan de asana's en ademhaling. Als je vastzit in je lichaam verstoort dat het ritme van je beweging. Naarmate je soepeler bent, kosten houdingen minder energie. Het vraagt oefening om tot zo'n punt te komen. Welk niveau een lichaamshouding in het begin bereikt, is niet belangrijk. Het gaat er veel meer om dat je jouw grenzen leert kennen en binnen dat kader je eigen ritme kunt oppakken. Behalve flexibiliteit -het goed in je vel zitten- hebben de lichaamshoudingen mede als doel om het lichaam te reinigen. Bij de zonnegroet leer je de ademhaling vast te houden, daarnaast zijn er technieken om vanuit de buik te ademen. Zonder buikademhaling kun je niet echt mediteren of blijf je wat de effecten betreft op het niveau steken van het feit dat je dagelijks een tijd zit.

Bij de opbouw van het mediteren speelt het schoonmaken van je lichaam een belangrijke rol. De energie in je lichaam is verdeeld in zeven lagen (chakra's) en al die laagjes moet je reinigen. De bovenste lagen zuiver je meestal wel, vooral de onderste niveau's worden snel verontachtzaamd. Het is een menselijke reactie om het liefst gisteren en zonder veel inspanning verlicht te willen zijn. Dat is gemakkelijker dan beseffen dat het soms jaren duurt voordat je de eerste drie treden van het achtvoudige pad echt voorbij bent. Door het volgen van een geleidelijke weg kan meditatie echter tot structurele veranderingen leiden. Maar gelukkig zijn er ook in het begin van het leren mediteren al effecten merkbaar, je creëert veranderingen en die geven op zich al een effect.

In de westerse cultuur groeien mensen vooral op met een berekenende en controlerende manier van denken in plaats van bezinnend denken zoals dat bijvoorbeeld in India gebruikelijk is. Dat heeft onze samenleving een explosie aan secundaire kennis en een gigantische kracht en snelheid gegeven, we bruisen als het ware van de activiteiten. De vragen die mensen zich in beide samenlevingen stellen, staan daarom soms vrijwel haaks op elkaar. Wat moet je organiseren versus waar gaat het over? Hoe zullen we het regelen versus oh ja, het moet ook nog georganiseerd worden. Een snelle beoordeling in goed/fout, wellis/nietes en gelijk/ongelijk staat tegenover het kijken en beschouwen zonder oordeel. Beide samenlevingen zullen ieder op hun manier een balans moeten vinden. Wij zullen wat meer en vaker stil moeten staan en in India zouden de mensen zichzelf af en toe eens een spreekwoordelijke schop onder de kont moeten geven.

Vanuit lichamelijk oogpunt bezien moet bij mensen in de westerse cultuur met name het hele gebied onder het hoofd versterkt en schoongemaakt worden. Plannen, denken, organiseren, regelen, overleggen... we zitten vrijwel de hele dag boven in ons lichaam. Door specifieke ademhalingsoefeningen maar ook met je aandacht kun je leren meer in je lijf te 'zakken' (visualisatie-oefeningen kun je bijvoorbeeld heel bewust op het bekkengebied richten).

Spiritualiteit en meditatie

Als je objectieve kennis zoekt dan zul je je zintuigen en/of intellect moeten gebruiken. Wanneer je toegang wilt krijgen tot subjectieve kennis, je interne eeuwige realiteit, dan moet je je juist afsluiten voor zintuiglijke informatie. Bij meditatie probeer je de vijf zintuigen volledig uit te schakelen. De asana's en pranayama's zijn daartoe een voorbereiding. Zij leiden tot het niveau van pratyahara, waarin je je geest kunt afwenden van de objecten van de zintuigen

Deze afwending begint met het juist trachten te zoeken van je eigen 'ik'. Vraag jezelf af wie je bent en zoek de antwoorden in jezelf. Richt je aandacht naar binnen. Concentreer je en luister goed naar alles wat in je opkomt. Dat is de eerste stap in het proces om de universele kennis weer te leren kennen en te realiseren. Probeer de bron van de universele kennis te zoeken en zelf te ontdekken dat jij die bron bent. Als je jezelf wilt leren kennen, heb je geen andere instrumenten of objecten nodig. In het begin is het naar binnen richten van de aandacht een moeilijk proces, omdat je sterk gewend bent om naar buiten te kijken en buiten jezelf te zoeken. Inkeer vraagt de nodige oefening.

Analyseer niet alleen tijdens een meditatie wie je bent, sta er ook in het gewone dagelijkse leven bij stil. Wees je bewuster wat, hoe en waarom je bepaalde dingen doet of zegt. Dat kan je veel werk schelen tijdens een meditatie, je zuivert al een aantal mogelijke vertroebelingen. Denk erover na hoe jij tegen het lichaam, de zintuigen, de geest, het ego en intellect aankijkt. Zie je ze als instrument waar jij zelf de meester over bent? Wie is uiteindelijk de dirigent of regisseur in jouw leven? Welk muziekstuk laat die dirigent de orkestleden spelen? Wat laat de regisseur de spelers in de film doen? Hoe spelen de orkestleden en acteurs hun deel?

Is alleen je -grote of kleine- ego de oorzaak van je individualiteit? Waar zorgt dat ego goed voor, welke problemen veroorzaakt het? Hoe zie je de relatie tussen jouw individuele persoonlijkheid en andere mensen, de natuur, het universum, het Absolute.... ? Kun je je als mens werkelijk afscheiden van het universum? Of ben je er intrinsiek mee verbonden? Probeer je er ook meer van bewust te worden dat jij de kenner bent van alle veranderingen. Jij bent de ziener en bron van alle vormen en namen, degene die alle verschijnselen observeert. Sta stil bij je positie en toestand, probeer de andere kant van alles te beschouwen en je huidige status te overstijgen. Laat tot je doordringen dat je geen denker bent maar een ziener.

Door meditatie tracht je alle materiële vormen op te lossen tot in hun eigenlijke bron van herkomst. Wanneer verschijnselen zich manifesteren, zullen ze de gedaante aannemen van vormen. Ze kunnen zich van een gas verdichten tot het vloeibare en van het vloeibare overgaan in het vaste. Maar ijs kan ook weer veranderen in waterdruppels die overgaan in moleculen zuurstof en waterstof, die je in nog kleinere eenheden van atomen, protonen, elektronen.... kunt splitsen. Totdat je geen fysieke vorm meer kunt onderscheiden, beredeneren of berekenen en ontdekt dat uiteindelijk alles een manifestatie is van energie. Deze universele energie is vormloos, grenzeloos, gewichtloos, naamloos en kleurloos. 'Daar' zul je niets anders vinden dan een grenzeloze ruimte. Je bent als beginner op het pad van meditatie nog gebonden aan je vaste vorm en nog geen pure energie. Met je bewustzijn sta je nog op het punt dat je door te observeren kunt ontdekken dat elke vorm beperkt is en een gevolg is van. Je ervaart nog nauwelijks dat elk effect in de basis inherent is aan zijn eigen oorzaak. Oorzaak en effecten zijn ondeelbaar, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Een volgende stap in het proces van meditatie is het besef dat je individuele bewustzijn niet de oorzaak heeft in jezelf of in zichzelf, het is een gevolg van een andere oorzaak. Deze oorzaak is het Absolute Bewustzijn, dat wordt Verheven Brahman genoemd. Juist door je in eerste instantie op je eigen ik te richten, kun je de bron, oorzaak en grenzen van het ik en de individualiteit overstijgen. In religieuze taal wordt zo'n spirituele ervaring goddelijk genoemd. In het Sanskriet spreekt men bij spirituele ervaringen in termen van ?so' en ?ham'. Het ik (de individualiteit) wordt ham genoemd; in ham schuilt de individuele ziel. De universele ziel (oorzaak en gevolg, bron....) heet so. Elk individu is een deelmanifestatie van die ene universele ziel. Zoals de stralen van de zon niet zonder de zon bestaan, bestaat het ham niet zonder so, het verhevene. Ze zijn niet te scheiden en onzichtbaar met elkaar verbonden.

Visualiseer bij het mediteren dat je altijd een zult zijn met de kosmische ziel. De universele ziel is niets anders dan de gemanifesteerde vorm van het Absolute, een oceaan van bewustzijn. Er zijn ontelbare universums. Allen zijn de manifestatie van het Absolute. Het Absolute staat boven alles, omdat het Absolute het Absolute is en het oneindige kan niet het Absolute manifesteren. De manifestaties van het Absolute zijn altijd gedeeltelijk. De deelvorm is altijd een met het totaal. Zoals water altijd water zal zijn of het nu in de vorm van een oceaan is of in de vorm van een druppel; in de basis zijn de druppel en de oceaan één. Op dezelfde manier is jouw individuele bewustzijn altijd bewustzijn dat niet gescheiden kan worden van het geheel. Denk, observeer, analyseer, mediteer en probeer het je op deze manier eigen te maken.

Probeer de daadwerkelijke bron van jezelf te zoeken. Onderzoek, onderzoek weer opnieuw en weer opnieuw. Op een dag zul je het niveau bereiken waar je de Waarheid zult realiseren, de Absolute Waarheid, het Goddelijke, onze Vader en Moeder, de bron van ons leven. Als je gaat oefenen, speculeer dan niets. Stel je in je geest niets voor van het Absolute want wat je ook speculeert of fantaseert, dat gevoel of die ervaring zal zeker niet de Absolute Waarheid zijn.

Denk alleen maar aan de bron, denk nergens anders aan. Wees je bewust en probeer te zien opnieuw en opnieuw. Ga hoger en hoger, verder en verder. Op deze manier zul je op een dag ook het denken en het zien los kunnen laten. Net als bij ervaren yogi's worden de materie en het stoffelijke dan automatisch weer een deel van de spirituele wetenschap. Met je bewustzijn heb je een ziel en een lichaam. Bij een verlichtingservaring bén je ziel en lichaam. Probeer je nu al bewust te zijn van die beide aspecten door ondanks het gericht zijn op het geestelijke en het mediteren goed voor je lichaam te zorgen.

Wie de meester is over zijn eigen zijn, het eigen leven, is meester van het universum. Als je je ego, onverschilligheid, verlangens en geest overwonnen hebt dan ken en 'beheers' je het universum. Het is je geest die je als slaaf gevangen houdt of kan bevrijden en zalig maakt. Als de geest zich bewust wordt en een wordt met het Absolute, dan brengt diezelfde geest je in een hogere positie, maakt het je koning onder de koningen, meester der meesters, de God onder de Goden.... volgens de oude zoekers en zieners.

Ieder individu is een manifestatie van het Absolute. En denk dan niet dat alleen 'ik' en andere heiligen de enige ware manifestatie zijn van het Absolute of de kinderen van God. Wij allen zijn kinderen van het goddelijke, een partiële goddelijke manifestatie. Zoals ook een druppel een gedeeltelijke vorm van de oceaan is en een zonnestraal een gedeeltelijke projectie van de zon.

Asana's

Yoga in beweging

Door aan een goede lichamelijke balans te werken, breng je een veranderingsproces op gang. Een solide basis is noodzakelijk om goed uitgerust het innerlijke pad te betreden. Een landbouwer haalt eerst alle ongewenste zaken van het land waardoor hij het land klaarmaakt voor verbouwing. Een gedisciplineerd leven is een gecultiveerd leven. Ook als mens moet je zowel kwantitatief als kwalitatief datgene verwijderen en tot je nemen wat je verder helpt in je ontwikkeling. De lichaamshoudingen zijn een hulpmiddel bij die zuivering; het doel van elke asana is een bijdrage leveren om lichaam en geest in een optimale conditie te brengen. Een solide basis houdt in dat je met beide benen stevig op de grond staat. Yoga in beweging, ondanks de lange traditie is de yoga ook als systeem niet star maar blijven mensen telkens opnieuw de mogelijkheden van yoga ontdekken.

Bij het beoefenen van de asana's neemt het lichaam vele vormen aan die op een groot aantal verschillende schepselen lijken. Een yogi minacht geen enkel schepsel, want hij weet dat elk onderdeel van de schepping -van het laagste insekt tot de meest volmaakte heilige- dezelfde lucht en dezelfde universele Ziel/Bewustzijn ademt. Hij weet dat de hoogste vorm het Vormloze is. Door de beheersing van de asana's verliezen dualiteiten zoals winst en verlies, overwinning en nederlaag, roem en verwerping, lichaam en geest hun betekenis.

De namen van asana's zijn betekenisvol en volgen het evolutieproces, voorbeelden zijn:

  • de plantenwereld, boom, lotus........
  • de insekten, sprinkhaan, schorpioen...
  • de waterdieren en amfibieën, vis, schildpad, kikvors, krokodil......
  • de vogels, haan, reiger, pauw, zwaan...
  • de viervoeters en kruipdieren, hond, paard, kameel, leeuw, slang......
  • de mens en door mensen gemaakte voorwerpen, foetushouding, boog, ploeg, kaars...

De namen hebben behalve een concrete vaak ook een symbolische betekenis. Een ploeg staat bijvoorbeeld voor het omploegen van je innerlijk, een schildpad trekt zich terug in zijn schild en staat voor in jezelf keren. Visualiseer die symbolische elementen bij het beoefenen van de asana, voel de kracht van het betreffende symbool. Identificeer je in je beleving op een speelse manier met het element, wees het betreffende symbool en denk er niet bij na.

Het kan geruime tijd duren voordat de asana-oefeningen resultaat opleveren. Je lichaam is op een bepaalde manier ingesteld, dat verander je niet even een-twee-drie. Soms kom je lichamelijke of geestelijke blokkades tegen waaraan je actief kunt werken. Maar soms is het ook een kwestie van zonder denken de oefeningen gewoon blijven doen. Een marathonloper zal immers ook niet veel bereiken wanneer hij zich dagelijks afvraagt waarom hij het ene been voor het andere zet en of dit wel zo leuk is !

Gelukkig zijn er ook effecten van de asana's die je sneller merkt. Je voelt je in het algemeen vitaler, want de lichaamshoudingen gaan vermoeidheid tegen en ze brengen de zenuwen tot rust. Door de asana's verminderen of verdwijnen pijnklachten en de houdingen zijn zeer doeltreffend tegen allerlei slijtageverschijnselen, in het bijzonder de beschadiging van de tussenwervelschijven en gewrichtsarthrose. De lichaamshoudingen zorgen voor ritmische veranderingen in de doorbloeding van de lichaamsdelen, waardoor de organen hun functies beter kunnen uitvoeren. Dit effect wordt versterkt door directe massage van de betreffende organen. Kortom, door het oefenen krijg je relatief snel een goede basisconditie en kun je alert(er) reageren. In combinatie met ademhalingsoefeningen kunnen symptomen van hyperventilatie vrijwel direct verdwijnen.

De psychologische betekenis van de asana's schuilt in de wijze waarop ze je lichaam, geest en gedachten disciplineren. Je voelt je beter wanneer je allerlei blokkades opheft en overbodige belasting en eenzijdige activiteiten vermijdt. Je zit niet voortdurend in je hoofd waardoor je wat meer afstand neemt van dingen die je bezighouden en je gedachten helderder worden. Je schept ruimte voor nieuwe gezichtspunten of invalshoeken, oftewel je verfrist je gedachten en geest. Het concentratievermogen verbetert door op sommige momenten juist gericht en volledig op te gaan in activiteiten.

De fysieke werking van de asana's:

Vanuit mijn visie op yoga zijn er twee invalshoeken aan een 'lichaam in beweging' te onderscheiden: een fysiek-anatomische en een energetische kant. Via de asana's beïnvloed je het evenwicht in fysiek opzicht, door het werken met de chakra's -de energiecentra- tracht je veranderingen aan te brengen in de energiehuishouding van het lichaam. Je kunt ze afzonderlijk beschouwen, maar uiteindelijk zijn ze beiden deel van het geheel en oefenen ze een wisselwerking op elkaar uit.

We worden de laatste jaren via allerlei voorlichtingscampagnes geprikkeld om meer te bewegen. Meer beweging is ook goed, het stimuleert onder andere de spieren, bloedsomloop en de aan- en afvoersystemen van het lichaam. Yoga is een gerichte manier om de soepelheid van het lichaam en de vitaliteit van mensen te bevorderen, het doel is het zuiveren en schoonmaken van het lichaam. De asana's zijn in de loop van de eeuwen ontwikkeld met de bedoeling om elke spier, zenuw en klier in het lichaam optimaal te laten functioneren.

Er zijn 84 basis-asana's; elke basis-asana heeft echter weer varianten zodat het totaal al snel in de buurt van zo?n 1000 verschillende houdingen komt. Als docent hoef je die houdingen bij het lesgeven niet allemaal zelf voor te kunnen doen. Je moet echter wel weten wát je een ander laat doen en hóe die ander dat kan uitvoeren. Je moet de opzet en opbouw van een asana kennen of kunnen herkennen, want elke asana heeft een specifieke waarde en bedoeling.

De kennis over de fysieke werking van een asana en de wijze waarop deze correct kan worden uitgevoerd is pas rond 1900 voor het eerst op papier gezet. De noodzaak daartoe werd in India niet echt gevoeld - kinderen groeiden daar al duizenden jaren met de asana's en de bijbehorende kennis op- maar kwam voort uit de groeiende interesse en behoefte aan yoga-onderricht in de westerse cultuur. De beschrijvingen werden afgestemd op de westers anatomische benadering.

In de jaren '70 heeft Iyengar datgene wat over de asana's al op papier stond geperfectioneerd. Hij beschrijft letterlijk elk spiertje en vezeltje van iedere houding en de werking ervan tot op cellulair niveau. Iyengar-yoga staat sindsdien bekend als dé fysiek vorm van yoga. Het is ook een hele concrete benadering van de yoga waar veel mensen in het westen warm voor liepen.

De asana's zijn een hulpmiddel om te zorgen voor een goede algehele lichamelijke gesteldheid, een krachtig en elastisch lichaam zonder stijve spieren en kwalen. Door de beoefening ontwikkel je tevens je gevoel voor evenwicht en je uithoudingsvermogen (veel asana-oefeningen zijn juist specifiek gericht op het ontwikkelen van het evenwichtsorgaan). Yoga houdt onder andere in dat je voortdurend naar een goede balans in jezelf en je leven zoekt. In hoeverre kun je dat evenwichtspunt in jezelf vinden en vanuit dat rustpunt veranderingen op gang brengen?